Wat is een ingegroeide haar?

Bij een ingegroeide haar groeit een haar niet op de normale manier door het huidoppervlak naar buiten. De haar kan onder het huidoppervlak verder groeien of na het scheren terugbuigen en opnieuw de huid binnendringen. Vooral de vorm en groeirichting van de haar spelen daarbij een rol. Een stevige of sterk gekrulde haar heeft meer kans om terug richting de huid te groeien dan een rechte haar.

Na het scheren kan bovendien een relatief scherpe haarpunt ontstaan. Wanneer deze opnieuw de huid binnendringt, kan de huid daarop reageren met een lokale ontstekingsreactie. Je ziet dan bijvoorbeeld een rood of donker bultje, soms met jeuk, gevoeligheid of een klein pusteltje. In sommige gevallen is het haartje onder het huidoppervlak zichtbaar.

Niet iedere ingegroeide haar raakt overigens ontstoken. Andersom is ook niet ieder ontstoken bultje na het scheren automatisch een ingegroeide haar.

Waarom krijg je bultjes na het scheren?

Scheren doet meer dan alleen het zichtbare gedeelte van een haar verwijderen. De haar wordt vlak bij het huidoppervlak afgesneden. Bij een gebogen of gekrulde haar kan het nieuwe uiteinde tijdens het verder groeien opnieuw richting de huid bewegen. Daarnaast heeft scheren invloed op de huid zelf. Met een scheermes ga je niet alleen langs de haren, maar ook langs de bovenste huidlaag.

Veel druk gebruiken, meerdere keren over dezelfde plek gaan, een bot mesje gebruiken of zeer glad tegen de groeirichting in scheren kan de huid extra irriteren. Daar komt soms nog wrijving bij. Denk bijvoorbeeld aan strakke kleding bij de bikinilijn, sportkleding of huid-op-huidcontact in de oksels. De combinatie van haartype, scheertechniek, huidbarriere, warmte, transpiratie en wrijving bepaalt uiteindelijk hoeveel klachten iemand krijgt.

Daarom bestaat er niet één oorzaak voor alle scheerbultjes.

Wat is pseudofolliculitis barbae?

Een bekende aandoening waarbij ingroeiende haren steeds opnieuw ontstekingen veroorzaken is pseudofolliculitis barbae. De aandoening wordt vooral gezien in de baard- en halsstreek en wordt in het Engels vaak aangeduid als razor bumps. De naam lijkt op folliculitis, maar het onderliggende mechanisme is anders. Bij pseudofolliculitis groeit een afgeschoren of uitgetrokken haar opnieuw de huid binnen. De huid reageert vervolgens op de haar met een ontsteking rond het haarzakje.

De vorm van de haar speelt daarbij een belangrijke rol. Vooral sterk gekrulde haren hebben meer kans om na het scheren opnieuw richting de huid te groeien. Hierdoor kunnen telkens opnieuw rode of donkere papeltjes ontstaan, soms met jeuk, gevoeligheid of pusteltjes. Dat is ook de reden waarom alleen het zichtbare bultje behandelen niet altijd voldoende is. Wanneer dezelfde haar na iedere scheerbeurt opnieuw de huid binnendringt, blijft de prikkel bestaan.

Wat is folliculitis?

Folliculitis betekent dat een haarfollikel ontstoken is. Op de huid zie je vaak kleine rode bultjes of pusteltjes die rond een haarzakje liggen. Soms ligt er een groepje ontstoken haarzakjes bij elkaar. De huid kan jeuken, gevoelig zijn of pijnlijk aanvoelen. Folliculitis kan verschillende oorzaken hebben. Bacterien kunnen een rol spelen, maar ook gisten, schimmels, irritatie, afsluiting van de huid, wrijving en ingegroeide haren kunnen een folliculair ontstekingsbeeld veroorzaken.

Daarom kun je aan de buitenkant niet altijd direct zien wat de precieze oorzaak is. Een pusteltje rond een haar betekent dus niet automatisch dat iemand een bacteriele infectie heeft.

Hoe herken je het verschil?

Deze termen worden vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze iets anders beschrijven. Bij een ingegroeide haar staat vooral de afwijkende groeirichting van de haar centraal. Bij pseudofolliculitis ontstaat een ontstekingsreactie doordat afgeschoren of verwijderde haren opnieuw de huid binnendringen. Bij folliculitis staat de ontsteking van de haarfollikel centraal. Daar kunnen verschillende oorzaken achter zitten.

In de praktijk kunnen deze huidbeelden bovendien naast elkaar voorkomen. Een ingegroeide haar kan bijvoorbeeld zelf een ontsteking veroorzaken. Tegelijkertijd kan de huid door herhaaldelijk scheren geirriteerd zijn. Daarom kijk ik tijdens een beoordeling niet alleen naar het bultje zelf. Ik kijk naar de groeirichting van de haren, de dikte en vorm van de haren, het patroon van de plekjes, de locatie, de manier waarop iemand onthaart en het verloop van de huidreactie in de dagen daarna.

Dat geeft vaak meer informatie dan alleen de vraag of er roodheid of een pusteltje zichtbaar is.

Lees meer over acne en ontstekingen binnen SHINE →

Waarom blijven er donkere vlekjes achter na het scheren?

Voor sommige mensen zijn uiteindelijk niet de bultjes zelf het grootste probleem, maar de donkere plekjes die na de ontsteking achterblijven. Dit noemen we post inflammatoire hyperpigmentatie, vaak afgekort tot PIH. Na een ontsteking kan de pigmentproductie in de huid tijdelijk toenemen. De oorspronkelijke ontsteking kan daardoor al verdwenen zijn terwijl het pigment nog zichtbaar blijft.

Wanneer na iedere scheerbeurt opnieuw ontstekingen ontstaan, kunnen na verloop van tijd nieuwe bultjes, oude pigmentvlekjes en nieuwe ingegroeide haren tegelijkertijd zichtbaar zijn. Vooral bij huidtypen die van nature meer melanine bevatten kan post inflammatoire hyperpigmentatie duidelijker zichtbaar zijn en langer blijven bestaan.

Daarom vind ik het belangrijk om bij pigment na het scheren niet alleen naar de pigmentvlek zelf te kijken. Als de onderliggende ontstekingsprikkel blijft terugkomen, ontstaan er immers steeds opnieuw nieuwe plekjes.

Is een donker vlekje hetzelfde als een litteken?

Nee. Een donkere verkleuring na een ontsteking kan post inflammatoire hyperpigmentatie zijn. Daarbij is er extra pigment aanwezig, maar hoeft de structuur van de huid niet blijvend te zijn veranderd. Bij een echt litteken is de huidstructuur wel veranderd. Na herhaaldelijke of diepere ontstekingen kunnen bijvoorbeeld verdikkingen, putjes of andere structurele veranderingen ontstaan.

Dat onderscheid is belangrijk, omdat pigment en littekens niet op dezelfde manier worden behandeld.

Lees meer over pigmentvlekken binnen SPOT → · Lees meer over littekens binnen EVEN →

Wat kun je zelf doen tegen ingegroeide haren en scheerbultjes?

Bij lichte klachten kan een aanpassing van de manier van ontharen al verschil maken.

• Gebruik een schoon en scherp scheermesje.
• Scheer bij voorkeur met de richting van de haargroei mee.
• Gebruik zo min mogelijk druk.
• Ga niet onnodig vaak over dezelfde plek.
• Probeer niet extreem glad te scheren wanneer je gemakkelijk ingegroeide haren krijgt.
• Vermijd direct na het scheren zoveel mogelijk wrijving door strakke kleding.
• Krab, peuter of knijp ontstoken plekjes niet uit.
• Gebruik huidverzorging die de huidbarriere niet onnodig irriteert.

Wanneer de huid duidelijk ontstoken is, is tijdelijk stoppen met scheren of epileren vaak verstandiger dan steeds opnieuw over dezelfde huid heen gaan.

Helpt scrubben tegen ingegroeide haren?

Op internet wordt scrubben bijna standaard genoemd als oplossing tegen ingegroeide haren. Daar ben ik voorzichtiger mee. Het idee erachter is begrijpelijk. Wanneer oppervlakkige verhoorning wordt verminderd, kan een haar soms gemakkelijker door het huidoppervlak groeien. Maar bij een al rode, beschadigde of ontstoken huid kan stevig mechanisch scrubben juist opnieuw irritatie veroorzaken.

Een passende exfoliant kan bij sommige huidtypen en in een rustige fase wel interessant zijn, maar ook daarbij geldt dat sterker of vaker niet automatisch beter is. Bij actieve ontsteking gaat het eerst om rust in de huid en het voorkomen van nieuwe beschadiging.

Waarom het verminderen van de haargroei kan helpen

Wanneer dezelfde donkere, stevige haar steeds opnieuw terug de huid in groeit, blijft de prikkel bestaan. Langdurige haarreductie kan daarom een aanvullende aanpak zijn: niet alleen de ontsteking achteraf behandelen, maar ook het aantal haren dat opnieuw kan ingroeien verminderen.

Kan IPL helpen bij ingegroeide haren?

Dat kan, maar niet bij iedere vorm van folliculitis of ieder rood bultje. IPL haarreductie is vooral interessant wanneer donkere en voldoende stevige haren steeds opnieuw ingroeien en daarmee de ontstekingsreactie veroorzaken. Door de hoeveelheid haar te verminderen en haren vaak fijner te laten terugkomen, kan ook de kans dat dezelfde haren opnieuw de huid binnendringen afnemen.

Bij een actieve infectie of een onduidelijk ontstekingsbeeld begin ik niet automatisch met IPL. Eerst moet duidelijk zijn wat er aan de hand is en of de huid rustig genoeg is om veilig te behandelen.

Het verschil tussen IPL en laser

IPL (Intense Pulsed Light) gebruikt een breder, gefilterd lichtspectrum; een laser werkt met een specifiek golflengtegebied. Bij beide is melanine in de haar een belangrijk doelwit. Donkere, stevige haren reageren doorgaans beter dan witte, grijze of zeer lichtblonde haren. De resultaten verschillen per techniek, lichaamsgebied en persoon.

Waarom een behandeltraject meerdere sessies vraagt

Haren doorlopen verschillende groeifasen en zijn niet allemaal tegelijk optimaal gevoelig voor lichtbehandeling. Daarom worden behandelingen met tussenpozen herhaald. Het aantal sessies hangt onder andere af van lichaamsgebied, haardikte, haarkleur, hormonale invloeden en de individuele reactie.

IPL haarreductie bij Medicadermis

Bij Medicadermis werk ik voor haarreductie met het Lumenis M22 IPL systeem. Vooraf kijk ik naar meer dan alleen de vraag of iemand van de haren af wil. Ik beoordeel onder andere het huidtype, de kleur en dikte van de haren, het lichaamsgebied, bestaande pigmentatie, eventuele ontsteking, eerdere huidreacties, medicatie en blootstelling aan zonlicht.

Donkere en stevige haren zijn doorgaans het meest geschikt voor IPL omdat zij voldoende melanine bevatten om de lichtenergie op te nemen. Witte en grijze haren bevatten vrijwel geen melanine en zijn daarom niet geschikt voor IPL haarreductie. Zeer lichtblonde haren reageren doorgaans ook minder goed. Dat betekent ook dat niet iedere vorm van ongewenste haargroei automatisch een goede indicatie is.

Bekijk de mogelijkheden voor IPL-haarreductie in Den Haag →

Ingegroeide haren in het gezicht

Een donkere, stevige terminale haar op de kin is niet hetzelfde als fijne donshaargroei op de wang. Daarom beoordeel ik in het gezicht extra zorgvuldig welke haren geschikt zijn voor IPL; niet iedere vorm van gezichtshaargroei is een goede indicatie.

De bikinilijn

Bij de bikinilijn komen stevige haren, regelmatig ontharen, warmte en wrijving samen. Als vooral ingroeiende haren de klachten veroorzaken, kan haarreductie zinvol zijn. Over actief ontstoken huid behandel ik niet zomaar heen.

Benen en oksels

Ook op de benen en in de oksels kunnen haren onder de huid doorgroeien. In de oksels spelen bovendien warmte, vocht en wrijving mee. Bij geschikte donkere, stevige haren kan haarreductie helpen de cyclus van ontharen, ingroeien en ontsteken te verminderen.

Pigmentvlekken na ingegroeide haren

Postinflammatoire hyperpigmentatie (PIH) kan nog maanden zichtbaar blijven nadat de ontsteking is verdwenen. Sommige vlekjes vervagen vanzelf; bij hardnekkige verkleuringen kan gerichte verzorging of behandeling worden overwogen. Eerst de terugkerende ontstekingsprikkel beperken blijft belangrijk.

Wanneer moet je met ontstoken haarzakjes naar de huisarts?

Niet iedere ontsteking rond een haarzakje hoort bij een huidtherapeut thuis. Neem contact op met de huisarts wanneer de huidontsteking zich duidelijk uitbreidt, wanneer je je ziek voelt, wanneer de klachten na ongeveer twee weken niet verdwijnen en veel klachten geven of wanneer de ontstekingen steeds opnieuw terugkomen.

Ook grotere, pijnlijke ontstekingen of een huidbeeld waarvan de oorzaak niet duidelijk is verdienen medische beoordeling. Als ik tijdens een intake twijfel of het huidbeeld binnen mijn behandelgebied valt, start ik daarom niet zomaar een behandeling.

Conclusie: behandel niet ieder scheerbultje hetzelfde

Bij ingegroeide haren staat de groeirichting van de haar centraal, bij pseudofolliculitis de ontstekingsreactie op een terugkerende haar en bij folliculitis de ontstoken haarfollikel. Het onderscheid bepaalt of aanpassing van de scheerroutine, huidherstel, medische beoordeling of langdurige haarreductie het meest logisch is.

Wat kan ik als huidtherapeut voor je doen?

Bij Medicadermis begin ik niet automatisch met IPL, een peeling of een product omdat iemand bultjes na het scheren heeft. Ik wil eerst begrijpen waarom ze ontstaan. Ik kijk naar de huid, de haren, de manier waarop je onthaart en naar het patroon van de klachten. Zijn er daadwerkelijk ingegroeide haren zichtbaar? Zijn vooral de haarzakjes ontstoken? Is de huid beschadigd door veelvuldig scheren? Is er al post inflammatoire pigmentatie ontstaan? En zijn de haren die het probleem veroorzaken geschikt voor een lichtbehandeling?

Pas daarna wordt een behandelkeuze logisch. Wanneer de haar zelf steeds opnieuw de ontstekingsprikkel veroorzaakt en de haren geschikt zijn voor behandeling, kan IPL haarreductie onderdeel worden van het behandelplan. Bij een beschadigde of actieve ontstoken huid kan juist eerst herstel van de huid of medische beoordeling belangrijker zijn.

En soms is mijn advies om helemaal niet te behandelen. Die beoordeling vind ik belangrijker dan zo snel mogelijk een behandeling starten.

Verder lezen over gerelateerde huidvragen

Over de auteur

Charlotte de Deugd is huidtherapeut en eigenaar van Medicadermis in Den Haag. In haar praktijk behandelt zij onder andere ongewenste haargroei, ingegroeide haren, acne en pigmentproblemen. Daarbij combineert zij huidtherapeutische beoordeling met medische lichttechnologie en gericht advies voor thuis.