Hoe ontstaan acnelittekens?

Acne is een ontstekingsaandoening van de talgklierfollikel. Niet iedere ontsteking veroorzaakt een litteken. Bij veel puistjes herstelt de huid zonder dat er een blijvende verandering in de structuur achterblijft.

Wanneer een ontsteking dieper in de huid plaatsvindt of langer aanwezig blijft, kan meer van het omliggende weefsel betrokken raken. Tijdens het herstel wordt beschadigd weefsel afgebroken en opnieuw opgebouwd. Collageen speelt daarin een belangrijke rol.

Wanneer tijdens die genezing onvoldoende nieuw weefsel wordt gevormd, kan een verdiept of atrofisch acnelitteken achterblijven. Wordt juist te veel littekenweefsel gevormd, dan kan een hypertrofisch litteken of keloïd ontstaan.

Dat is een belangrijk onderscheid: niet ieder acnelitteken gaat de huid in. Sommige littekens komen juist boven het huidoppervlak te liggen.

Atrofische acnelittekens: de bekende putjes na acne

De bekende putjes en deukjes na acne noemen we atrofische acnelittekens. Een deel van het litteken ligt dan lager dan de omliggende huid.

Vooral bij licht dat schuin over de huid valt, kunnen deze structuurverschillen veel duidelijker zichtbaar worden.

In de dermatologische literatuur worden atrofische acnelittekens meestal verdeeld in drie hoofdtypen: ice-pick scars, boxcar scars en rolling scars. In de praktijk is het overigens lang niet altijd zo netjes verdeeld. Ik zie regelmatig meerdere typen littekens tegelijkertijd in dezelfde huid.

Ice-pick littekens: smal en diep

Ice-pick scars zijn smalle en relatief diepe acnelittekens. Aan het huidoppervlak kan de opening heel klein zijn, terwijl het litteken verder de huid in doorloopt.

Ze kunnen eruitzien alsof er met een fijn puntje in de huid is geprikt. Juist door die smalle en diepe vorm gedragen ze zich anders dan bredere, oppervlakkigere littekens.

Een behandeling die bij een oppervlakkig acnelitteken goed werkt, geeft daarom niet automatisch dezelfde verbetering bij een diep ice-pick litteken.

Boxcar littekens: bredere putjes met duidelijke randen

Boxcar scars zijn meestal breder dan ice-pick scars en hebben duidelijker begrensde randen.

Ze kunnen relatief oppervlakkig zijn, maar ook dieper in de huid liggen. De breedte, diepte en scherpte van de randen bepalen voor een belangrijk deel hoeveel de huidstructuur is veranderd.

Juist binnen deze categorie kunnen de verschillen groot zijn. Een oppervlakkig boxcar litteken kan daarom om een andere aanpak vragen dan een duidelijk dieper exemplaar.

Rolling littekens: een golvende huidstructuur

Rolling scars zijn meestal breder en minder scherp begrensd. Hierdoor kan de huid een golvende of ongelijkmatige structuur krijgen.

Het bijzondere is dat deze littekens bij egaal licht soms nauwelijks opvallen, terwijl ze bij licht dat van opzij over de huid valt ineens veel duidelijker zichtbaar worden.

Bij sommige rolling scars kunnen bindweefselstrengen onder het litteken een rol spelen. Het litteken is dan als het ware naar beneden getrokken.

Ook dat is belangrijk om te herkennen, omdat niet iedere behandeling hetzelfde aangrijpingspunt heeft.

Kun je meerdere soorten acnelittekens tegelijk hebben?

Ja. Dat zie ik in de praktijk zelfs regelmatig. Op één wang kunnen bijvoorbeeld enkele diepere ice-pick littekens zitten, naast oppervlakkige boxcar littekens en een wat golvende structuur door rolling scars.

Dat is precies waarom één standaardbehandeling voor acnelittekens eigenlijk een te simpele gedachte is. Het kan soms logischer zijn om verschillende technieken te combineren of behandelingen na elkaar in te zetten.

Verheven acnelittekens: hypertrofische littekens en keloïden

Niet ieder acnelitteken is een putje. Acne kan ook verheven littekens veroorzaken.

Bij een hypertrofisch litteken is tijdens de wondgenezing te veel littekenweefsel gevormd. Het litteken komt daardoor boven het omliggende huidoppervlak te liggen, maar blijft in principe binnen de begrenzing van de oorspronkelijke beschadiging.

Een keloïd kan verder groeien dan het oorspronkelijke gebied van de ontsteking of beschadiging.

Deze littekens kunnen na acne bijvoorbeeld voorkomen op de kaaklijn, borst, schouders en rug. Aanleg voor hypertrofische littekens en keloïden verschilt per persoon.

Het onderscheid met een atrofisch litteken is belangrijk. Bij een verdiept litteken is plaatselijk weefsel verloren gegaan. Bij een hypertrofisch litteken of keloïd is juist sprake van overmatige littekenvorming. Daar hoort dus niet automatisch dezelfde behandeling bij.

Een rood of bruin vlekje is niet automatisch een acnelitteken

Dit is iets waar ik in de praktijk veel verwarring over zie. Na een puistje kan een vlak rood of roze plekje achterblijven. Ook kan na een ontsteking extra pigment ontstaan, waardoor een bruin of donkerder plekje zichtbaar blijft.

Wanneer het huidoppervlak op die plek gewoon glad is, is vooral de kleur veranderd en niet de structuur van de huid. Dat is dus iets anders dan een atrofisch acnelitteken.

Een behandeling voor een putje hoeft niet de beste behandeling te zijn voor een rood of bruin restplekje.

Lees meer over rode en bruine vlekjes na acne →

Kun je acnelittekens en restvlekjes camoufleren?

Bij acnelittekens kunnen niet alleen putjes of verdiepingen zichtbaar zijn, maar ook rode, bruine of andere kleurverschillen. Met medische camouflagetherapie kun je geschikte kleurverschillen tijdelijk minder opvallend maken, bijvoorbeeld terwijl je huid herstelt of wanneer je nog geen behandeling wilt.

Camouflage verandert de structuur van de huid niet: een ice-pick-, boxcar- of rolling litteken wordt er niet mee opgevuld. Ook bij verheven littekens blijft het reliëf aanwezig. Wel kan een passende kleurcorrectie helpen om het contrast met de omliggende huid te verminderen. Bij actieve acne of een huid die nog herstelt van een behandeling, beoordeel ik eerst welke producten geschikt zijn en wanneer je ze veilig kunt gebruiken.

Lees hoe huidcamouflage werkt bij roodheid, pigmentvlekken en littekens →

Waarom het type acnelitteken de behandeling bepaalt

De eerste vraag is voor mij niet: welke behandeling zullen we doen? De eerste vraag is: wat zie ik eigenlijk in de huid?

Is vooral de oppervlakkige textuur onregelmatig? Is er sprake van een duidelijker structureel defect? Gaat het om één diep litteken of om een groter huidgebied? Is er nog actieve acne? En zie ik daarnaast ook roodheid of pigment?

Pas daarna wordt het interessant om naar een behandeling te kijken. Bij Medicadermis kan ik afhankelijk van het huidbeeld onder andere microneedling, TCA en ResurFX inzetten voor verschillende aspecten van acnelittekens.

Microneedling: vooral gericht op textuur

Bij microneedling worden met zeer fijne naaldjes gecontroleerde microkanaaltjes in de huid gemaakt. De herstelreactie die daarop volgt stimuleert onder andere de aanmaak en reorganisatie van collageen.

Ik gebruik microneedling vooral wanneer ik de textuur van de huid wil verbeteren, bijvoorbeeld bij een onregelmatig huidoppervlak en daarvoor geschikte oppervlakkige tot matig verdiepte acnelittekens.

Bekijk de microneedling-behandeling →

TCA: gecontroleerde chemische huidvernieuwing

TCA werkt anders. Hierbij wordt met trichloorazijnzuur een gecontroleerde chemische reactie in de huid opgewekt.

Een TCA-peeling kan over een groter huidgebied worden gebruikt voor intensievere huidvernieuwing. Bij bepaalde acnelittekens kan TCA ook heel gericht en lokaal worden toegepast.

Welke toepassing zinvol is, hangt onder andere af van het type litteken, de diepte en het huidtype.

ResurFX: remodellering van de huidstructuur

Wanneer de structuur van de huid duidelijker is veranderd, kan fractionele laserbehandeling interessant worden.

Bij Medicadermis werk ik met de Lumenis ResurFX 1565 nm, een niet-ablatieve fractionele laser. De laser brengt gecontroleerde microscopische thermische behandelzones in de huid aan, met intact weefsel ertussen.

Daarmee wordt een herstel- en remodelleringsproces in de dermis gestimuleerd. Ik gebruik ResurFX daarom vooral wanneer ik sterker op de onderliggende huidstructuur wil werken.

Bekijk ResurFX voor acnelittekens →

Vergelijk microneedling, TCA, ResurFX en behandelingen voor restvlekjes →

Eerst actieve acne onder controle krijgen

Wanneer er nog regelmatig nieuwe diepe ontstekingen ontstaan, kijk ik niet alleen naar de bestaande littekens. Het is weinig zinvol om uitsluitend littekens te behandelen terwijl er tegelijkertijd nieuwe ontstekingen ontstaan die opnieuw littekens kunnen achterlaten.

Afhankelijk van de huid kunnen huidverzorging, zorgvuldig uitreinigen, peelings en bij daarvoor geschikte inflammatoire acne M22 IPL onderdeel zijn van het behandeltraject.

Bij ernstige acne of snel optredende littekenvorming kan beoordeling en behandeling via huisarts of dermatoloog belangrijk zijn.

Lees meer over acne behandelen in Den Haag →

Kunnen oude acnelittekens nog behandeld worden?

Ja. Een acnelitteken wordt niet na een bepaalde tijd ineens onbehandelbaar omdat het al jaren bestaat.

Belangrijker zijn het type litteken, de diepte, de huid en de individuele wondgenezing. Ook eerdere behandelingen en het huidtype spelen mee.

Daarom spreek ik liever over het verbeteren van acnelittekens dan over het volledig verwijderen ervan. Een volledig gladde huid kan ik niet beloven.

Bij geschikte littekens kan een egalere huid, waarbij de putjes, verdiepingen en overgangen minder opvallend worden, wel een behandeldoel zijn.

Veelgestelde vragen over soorten acnelittekens

Welke soorten acnelittekens zijn er?

Atrofische acnelittekens worden meestal onderverdeeld in ice-pick, boxcar en rolling scars. Daarnaast kunnen na acne hypertrofische littekens en keloïden ontstaan. Die laatste twee zijn verheven in plaats van verdiept.

Welk soort acnelitteken is het moeilijkst te behandelen?

Dat hangt af van de diepte, vorm en de huid eromheen. Smalle, diepe ice-pick littekens kunnen bijvoorbeeld om een gerichtere behandeling vragen dan oppervlakkige boxcar littekens. Bij rolling scars kunnen onderliggende bindweefselstrengen een rol spelen.

Kun je verschillende soorten acnelittekens tegelijk hebben?

Ja. Ice-pick, boxcar en rolling scars kunnen tegelijkertijd in dezelfde huid voorkomen. Daarnaast kunnen ook roodheid en pigmentvlekjes aanwezig zijn.

Zijn rode en bruine vlekjes na acne ook littekens?

Niet automatisch. Wanneer de huid glad is gebleven maar alleen de kleur is veranderd, kan sprake zijn van post-inflammatoire roodheid of pigmentverandering. Bij een atrofisch acnelitteken is juist de structuur van de huid veranderd.

Welke behandeling is geschikt voor acnelittekens?

Dat hangt af van het type litteken, de diepte, het huidtype en het totale huidbeeld. Bij Medicadermis kan ik onder andere microneedling, TCA en ResurFX inzetten. Bij rode of bruine restvlekjes kunnen juist andere behandelingen geschikter zijn.

Bekijk medische camouflagetherapie bij kleurverschillen →