Acnelittekens behandelen: putjes en littekens na acne

Acne kan verdwijnen zonder een spoor achter te laten. Maar na diepere of langdurige ontstekingen kan de huid blijvend veranderen. Soms blijven er kleine putjes of deukjes achter. Bij anderen ontstaat juist een verdikt of verheven litteken.

Toch worden al deze veranderingen vaak simpelweg ‘acnelittekens’ genoemd.

Dat is begrijpelijk, maar voor de behandeling maakt het nogal wat uit. Een diep, smal litteken heeft andere eigenschappen dan een breed en oppervlakkiger litteken. En een verheven litteken vraagt weer om een andere benadering dan een putje in de huid.

Daarom kijk ik bij acnelittekens niet alleen naar hoeveel littekens iemand heeft. Ik wil vooral weten welk type litteken ik zie, hoe diep het is en hoe de huid eromheen uitziet.

Dat bepaalt uiteindelijk ook of een behandeling met → 

de ResurFX voor acnelittekens effectief is

Hoe ontstaan acnelittekens?

Acne is een ontstekingsaandoening van de talgklierfollikel. Niet iedere ontsteking veroorzaakt een litteken. Bij veel puistjes herstelt de huid zonder dat er een blijvende verandering in de structuur achterblijft.

Wanneer een ontsteking dieper in de huid plaatsvindt of langduriger aanwezig is, kan meer van het omliggende weefsel betrokken raken. Tijdens het herstel wordt de extracellulaire matrix afgebroken en opnieuw opgebouwd. Collageen speelt in dat proces een belangrijke rol.

Wanneer er tijdens die genezing onvoldoende nieuw weefsel wordt gevormd, kan een verdiept of atrofisch acnelitteken achterblijven.

Bij overmatige vorming van littekenweefsel kan juist een hypertrofisch litteken of keloïd ontstaan.

Acnelittekens gaan dus niet automatisch de huid in. Dat onderscheid is belangrijk voordat we überhaupt over een behandeling beginnen.

Atrofische acnelittekens: de bekende putjes na acne

De meeste acnelittekens in het gezicht zijn atrofisch. Hierbij ligt een deel van het litteken lager dan de omliggende huid. Daardoor ontstaan de putjes en deukjes die vooral bij schuin invallend licht goed zichtbaar kunnen worden.

In de dermatologische literatuur worden atrofische acnelittekens meestal onderverdeeld in drie vormen: ice-pick scars, boxcar scars en rolling scars.

Die indeling is nuttig, maar in de praktijk zie ik regelmatig meerdere typen tegelijkertijd in één huid.

• Ice-pick littekens: Ice-pick scars zijn smalle, relatief diepe littekens. Aan het huidoppervlak kan de opening heel klein zijn, terwijl het litteken verder de huid in doorloopt. Ze kunnen eruitzien alsof er met een fijn puntje in de huid is geprikt. Juist door die vorm reageren ze niet altijd hetzelfde als bredere, oppervlakkigere littekens.
• Boxcar littekens: Boxcar scars zijn doorgaans breder en duidelijker begrensd. Ze kunnen oppervlakkig zijn, maar ook dieper in de huid liggen. De breedte, diepte en randen van het litteken bepalen voor een belangrijk deel hoeveel de huidstructuur is veranderd en hoeveel ruimte er is voor verbetering.
• Rolling scars: Rolling scars zijn meestal breder en minder scherp begrensd. Hierdoor kan een golvende of ongelijkmatige huidstructuur ontstaan. Het bijzondere aan deze littekens is dat ze bij egaal licht soms nauwelijks opvallen, terwijl ze bij licht van opzij ineens veel duidelijker zichtbaar worden. Bij sommige rolling scars spelen bovendien bindweefselstrengen onder het litteken een rol. Ook dat neem ik mee wanneer ik beoordeel wat een fractionele laserbehandeling aan de huid kan verbeteren.

Hypertrofische acnelittekens en keloïden

Acne kan ook verheven littekens veroorzaken.

Bij een hypertrofisch litteken is tijdens de wondgenezing overmatig littekenweefsel gevormd. Het litteken komt daardoor boven het omliggende huidoppervlak te liggen, maar blijft in principe binnen de begrenzing van de oorspronkelijke huidbeschadiging.

Een keloïd kan verder doorgroeien buiten het gebied waar de oorspronkelijke ontsteking of beschadiging zat.

Deze vormen kunnen na acne onder andere voorkomen op de kaaklijn, borst, schouders en rug. De aanleg hiervoor verschilt per persoon en komt bij sommige huidtypen en families vaker voor.

Dit onderscheid is relevant omdat ResurFX bij Medicadermis vooral wordt ingezet voor geschikte atrofische acnelittekens. Bij een verheven litteken ligt het behandeldoel anders.

Waarom het type acnelitteken zo belangrijk is

Bij een atrofisch litteken is plaatselijk huidstructuur verloren gegaan. Daar kan een behandeling interessant zijn die gecontroleerde remodellering in de dermis stimuleert.

Bij een hypertrofisch litteken of keloïd is juist sprake van overmatige littekenvorming.

Dat is precies waarom ik de term ‘laser tegen acnelittekens’ te algemeen vind.

De eerste vraag is niet welke laser we gaan gebruiken. De eerste vraag is welk litteken we behandelen. Pas daarna wordt een apparaat interessant.

Waar past ResurFX bij acnelittekens in dit verhaal?

Bij verdiepte acnelittekens is niet alleen de kleur van de huid veranderd, maar de structuur zelf.

Juist daar wordt een behandeling interessant die verder gaat dan het huidoppervlak en een gecontroleerd remodelleringsproces in de dermis kan stimuleren.

Bij Medicadermis werk ik hiervoor met Lumenis ResurFX, de non-ablatieve fractionele lasermodule van de M22.

ResurFX werkt met een golflengte van 1565 nm. Tijdens de behandeling wordt niet het gehele huidoppervlak behandeld. De laser brengt een patroon van microscopisch kleine thermische behandelzones in de huid aan, met intact weefsel tussen deze zones.

Hierdoor ontstaat een gecontroleerde herstel- en remodelleringsreactie in de huid. Daarbij wordt onder andere het collageennetwerk opnieuw opgebouwd en georganiseerd.

Het doel is dus niet om een putje letterlijk ‘weg te laseren’.

We zetten de huid aan tot remodellering van binnenuit. Daardoor kan de structuur geleidelijk egaler worden en kan de overgang tussen het litteken en de omliggende huid minder opvallend worden.

Waarom ik met ResurFX werk

Er bestaan verschillende technieken voor de behandeling van acnelittekens. Ook binnen de categorie fractionele laser zijn de verschillen groot.

ResurFX is een non-ablatieve fractionele 1565 nm fiberlaser. Dat betekent dat thermische energie gecontroleerd in de huid wordt afgegeven zonder het huidoppervlak op dezelfde manier te verdampen als bij een ablatieve CO₂-laser.

De ResurFX beschikt daarnaast over de CoolScan-technologie van Lumenis. Hiermee worden de fractionele behandelpunten gecontroleerd over het behandelgebied verdeeld.

Voor mij is die combinatie interessant: een hoogwaardige fractionele lasertechniek waarmee ik gericht in de dermis kan behandelen, terwijl het huidoppervlak grotendeels intact blijft.

Dat betekent niet dat het een oppervlakkige gezichtsbehandeling is. Voor huidremodellering moet voldoende energie in de huid terechtkomen om een daadwerkelijke biologische reactie op gang te brengen.

Juist daarom vind ik zowel het lasersysteem als de beoordeling en uitvoering belangrijk. Alleen de woorden ‘fractionele laser’ zeggen nog weinig over welk apparaat wordt gebruikt, hoe de energie in de huid wordt afgegeven en op welke huid de behandeling wordt uitgevoerd.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over fractionele laser bij acnelittekens?

Fractionele lasers behoren tot de technieken die veelvuldig zijn onderzocht voor de behandeling van atrofische acnelittekens. Zowel ablatieve als non-ablatieve fractionele systemen zijn in klinische studies onderzocht.

Er bestaat ook specifiek onderzoek naar 1565 nm non-ablatieve fractionele laser.

In een gerandomiseerde split-face studie werd een 1565 nm non-ablatieve fractionele laser vergeleken met een fractionele CO₂-laser bij milde tot matige atrofische acnelittekens. Met beide technieken werd verbetering van de littekens gezien. Aan de zijde die met de 1565 nm laser werd behandeld, werden minder pijn, kortere roodheid en minder korstvorming gerapporteerd.

Ook recenter vergelijkend onderzoek laat zien dat herhaalde behandelingen met een 1565 nm non-ablatieve fractionele laser verbetering kunnen geven van atrofische acnelittekens.

Onderzoeken verschillen in apparatuur, instellingen, aantal behandelingen, littekentypen en huidtypen. De resultaten zijn daarom niet één op één te vertalen naar iedere individuele huid.

De onderliggende conclusie is wel relevant: non-ablatieve fractionele laser is een serieuze en wetenschappelijk onderzochte behandeloptie voor atrofische acnelittekens.

Welke acnelittekens kan ik met ResurFX behandelen?

ResurFX is vooral interessant bij atrofische acnelittekens: de putjes, deukjes en onregelmatigheden die kunnen achterblijven nadat acne tot rust is gekomen.

Daarbij kijk ik niet alleen naar één afzonderlijk putje. Zeker wanneer een groter deel van de wang of het gezicht een onregelmatige structuur heeft, kan fractionele huidremodellering interessant zijn omdat een behandelgebied als geheel kan worden aangepakt.

Niet ieder litteken reageert hetzelfde. Een zeer smal en diep ice-pick litteken heeft andere eigenschappen dan een oppervlakkiger boxcar-litteken. Rolling scars kunnen op hun beurt weer een andere structuur hebben.

Dat is geen reden om terughoudend over fractionele laser te zijn. Het is juist de reden dat ik ResurFX gericht inzet bij de littekens waarvoor dermale remodellering zinvol is.

Die selectie maak ik tijdens de beoordeling van de huid.

Waarom geen standaardbehandeling voor ieder putje?

Omdat acnelittekens zelden zo overzichtelijk zijn als afbeeldingen op internet doen vermoeden.

Eén gezicht kan verschillende typen littekens bevatten. Daarnaast kan er nog actieve acne aanwezig zijn, of zie ik naast de littekens ook roodheid of pigmentveranderingen.

Sommige specifieke littekentypen kunnen in de dermatologie bovendien met andere technieken worden behandeld. Denk bijvoorbeeld aan subcisie bij bepaalde ingetrokken rolling scars of plaatselijke technieken bij zeer diepe ice-pick scars.

Voor mij is dat vooral relevante achtergrondkennis bij het beoordelen van de huid. De behandeling die ik bij Medicadermis voor geschikte atrofische acnelittekens inzet, is ResurFX fractionele laser.

Het interessante aan ResurFX vind ik juist dat we niet ieder afzonderlijk littekentje hoeven te benaderen, maar de kwaliteit en structuur van een groter huidgebied kunnen behandelen.

Wat kun je verwachten na een ResurFX-behandeling?

ResurFX is een fractionele laserbehandeling en veroorzaakt bewust een gecontroleerde thermische reactie in de huid.

Direct na de behandeling kan de huid rood zijn, warm aanvoelen en wat gezwollen zijn. De intensiteit en duur daarvan verschillen per huid en per behandeling.

Het remodelleringsproces gaat daarna verder.

Collageenremodellering vindt niet alleen plaats op de dag van de behandeling. De herstelprocessen in de huid verlopen in de weken en maanden daarna verder. Daarom beoordeel ik het effect van een fractionele laserbehandeling ook niet na enkele dagen.

De verandering ontstaat geleidelijk: de huidstructuur kan egaler worden, scherpe overgangen kunnen zachter worden en de littekens kunnen daardoor minder in het oog springen.

Hoeveel ResurFX-behandelingen zijn nodig?

Acnelittekens behandelen met fractionele laser is meestal een traject en geen eenmalige behandeling.

Hoeveel behandelingen zinvol zijn, hangt onder andere af van de uitgangssituatie, het type en de diepte van de littekens, de behandelintensiteit en de manier waarop de huid reageert.

Ook tussen behandelingen moet tijd zitten. De huid heeft die periode nodig voor herstel en verdere remodellering.

Daarom bepaal ik liever na het bekijken van de huid welke aanpak passend is dan vooraf voor iedereen dezelfde standaardserie vast te leggen.

Zijn rode en bruine plekjes na acne ook littekens?

Nee, niet automatisch.

Dit is een van de dingen waar ik in de praktijk veel verwarring over zie. Na een puistje kan een vlak rood plekje achterblijven. Ook kan na een ontsteking extra pigment ontstaan, waardoor een bruine of donkerdere verkleuring zichtbaar blijft.

Wanneer het huidoppervlak op die plek glad is gebleven, is vooral de kleur van de huid veranderd en niet noodzakelijk de structuur.

Dat is belangrijk, omdat een rood of bruin restplekje iets anders vraagt dan een verdiept acnelitteken.

Juist daarom bekijk ik bij een intake het gehele huidbeeld en niet alleen de plek die iemand zelf een litteken noemt.

Eerst de actieve acne voldoende onder controle

Wanneer er nog regelmatig nieuwe diepe ontstekingen ontstaan, kijk ik ook naar de actieve acne.

Het is immers jammer om bestaande littekens te verbeteren terwijl er tegelijkertijd nieuwe ontstekingen ontstaan die opnieuw littekens kunnen achterlaten.

Afhankelijk van de huid kunnen huidverzorging, zorgvuldig uitreinigen, medische peelings en bij geschikte inflammatoire acne M22 IPL onderdeel zijn van het behandeltraject.

Bij ernstige acne of snel optredende littekenvorming kan behandeling via huisarts of dermatoloog belangrijk zijn.

Wanneer de acne voldoende tot rust is gekomen, kunnen we de aandacht steeds meer verschuiven naar de structuur die is achtergebleven.

Kunnen oude acnelittekens nog behandeld worden?

Ja. Het is niet zo dat een acnelitteken na een paar maanden ineens niet meer behandeld kan worden.

Ook littekens die al jaren bestaan kunnen nog voor fractionele laserbehandeling in aanmerking komen.

Wel verschillen littekens sterk in vorm, diepte en reactie op behandeling. Ook huidtype, eerdere behandelingen en individuele wondgenezing spelen mee.

Daarom spreek ik liever over het verbeteren van acnelittekens dan over het volledig verwijderen ervan.

Een volledig gladde huid kan ik niet beloven. Bij geschikte atrofische littekens kan een egalere en minder opvallende huidstructuur wel een reëel behandeldoel zijn.

Wat kun je thuis aan acnelittekens doen?

Een crème kan een diep atrofisch litteken niet simpelweg opvullen. Toch is thuisverzorging een belangrijk onderdeel van het totale behandelplan.

Het voorkomen van nieuwe ontstekingen helpt om nieuwe littekens zoveel mogelijk te beperken. Daarnaast zijn een goede huidbarrière en dagelijkse zonbescherming belangrijk, zeker rondom behandelingen waarbij bewust een herstelreactie in de huid wordt opgewekt.

Afhankelijk van de huid kunnen actieve ingrediënten onderdeel zijn van de thuisverzorging.

Ik adviseer daarbij liever een kleine, gerichte routine dan een kast vol producten die allemaal tegelijkertijd iets met de huid proberen te doen.

Acnelittekens behandelen met ResurFX in Den Haag

Heb je na acne vooral last van putjes, deukjes of een onregelmatige huidstructuur, dan kan ResurFX een interessante behandeling zijn.

Tijdens een eerste afspraak bekijk ik het type littekens, de diepte en begrenzing, de kwaliteit van de omliggende huid en of er nog actieve acne, roodheid of pigment aanwezig is.

Daarna kan ik aangeven wat ik met ResurFX bij jouw huid verwacht te kunnen bereiken en hoe ik een eventueel behandeltraject zou opbouwen.

Juist omdat acnelittekens onderling zo verschillen, vind ik die beoordeling vooraf belangrijk. Het doel is niet zomaar ‘laseren’, maar de fractionele laser inzetten op een huid waarbij de techniek daadwerkelijk iets aan de structuur kan toevoegen.

Bekijk de ResurFX-behandeling voor acnelittekens bij Medicadermis →

Veelgestelde vragen over acnelittekens

Kun je acnelittekens verwijderen?

Acnelittekens volledig verwijderen is niet altijd mogelijk. Bij geschikte atrofische acnelittekens kan de huidstructuur wel worden verbeterd, waardoor putjes, deukjes en overgangen tussen het litteken en de omliggende huid minder opvallend kunnen worden. Daarom spreek ik liever over acnelittekens verbeteren dan over volledig verwijderen.

Werkt laser tegen acnelittekens?

Ja, bij bepaalde acnelittekens kan fractionele laserbehandeling worden ingezet. Vooral bij atrofische acnelittekens is fractionele laser een wetenschappelijk onderzochte behandeloptie. De behandeling stimuleert gecontroleerde herstel- en remodelleringsprocessen in de dermis, waardoor de huidstructuur geleidelijk kan verbeteren.

Werkt ResurFX tegen putjes na acne?

ResurFX kan worden ingezet bij geschikte atrofische acnelittekens, waaronder putjes, deukjes en een onregelmatige huidstructuur na acne. De 1565 nm non-ablatieve fractionele laser is gericht op gecontroleerde remodellering van de huid. Het doel is dat de huidstructuur geleidelijk egaler wordt en littekens minder opvallend worden.

Welke laser wordt gebruikt voor acnelittekens?

Er bestaan verschillende soorten fractionele lasers voor acnelittekens. Bij Medicadermis werk ik met Lumenis ResurFX 1565 nm, een non-ablatieve fractionele laser. Hierbij wordt thermische energie gecontroleerd in microscopische zones in de huid afgegeven zonder het huidoppervlak op dezelfde manier te ablateren als bij een fractionele CO₂-laser.

Kun je oude acnelittekens nog behandelen?

Ja. Ook acnelittekens die al jaren aanwezig zijn kunnen nog voor behandeling in aanmerking komen. Het type en de diepte van het litteken, de huid en de individuele reactie op behandeling zijn belangrijker dan alleen de leeftijd van het litteken.

Hoeveel ResurFX-behandelingen zijn nodig voor acnelittekens?

Behandeling van acnelittekens met ResurFX is meestal een traject. Het aantal behandelingen hangt af van de uitgangssituatie, het type en de diepte van de littekens, de behandelintensiteit en de reactie van de huid. Omdat collageenremodellering tijd kost, zit er ook tijd tussen de behandelingen.

Wat is het verschil tussen acneplekjes en acnelittekens?

Een rood of bruin plekje na acne is niet automatisch een litteken. Wanneer de huid glad is gebleven, kan sprake zijn van post-inflammatoire roodheid of pigmentverandering. Bij een atrofisch acnelitteken is juist de structuur van de huid veranderd en is bijvoorbeeld een putje of verdieping ontstaan. Dat verschil is belangrijk voor de keuze van behandeling.

Waar kan ik acnelittekens met ResurFX laten behandelen in Den Haag?

Bij Medicadermis in Den Haag behandel ik geschikte atrofische acnelittekens met de Lumenis ResurFX 1565 nm fractionele laser. Vooraf beoordeel ik het type en de diepte van de littekens, de omliggende huid en of er nog actieve acne, roodheid of pigment aanwezig is. Op basis daarvan kan ik aangeven of ResurFX bij jouw huid een passende behandeling is.

Bekijk de ResurFX-behandeling voor acnelittekens →

Wetenschappelijke literatuur

Voor dit artikel heb ik onder andere gebruikgemaakt van onderstaande wetenschappelijke publicaties.

Connolly D, Vu HL, Mariwalla K, Saedi N.
Acne Scarring—Pathogenesis, Evaluation, and Treatment Options.
Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. 2017;10(9):12–23.
Overzicht van het ontstaan en de classificatie van acnelittekens en de verschillende behandelmethoden.
Bekijk op PubMed

Hession MT, Graber EM.
Atrophic acne scarring: a review of treatment options.
Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology. 2015;8(1):50–58.
Overzicht van ice-pick-, boxcar- en rolling scars en verschillende behandeltechnieken voor atrofische acnelittekens.
Bekijk op PubMed

Jacob CI, Dover JS, Kaminer MS.
Acne scarring: a classification system and review of treatment options.
Journal of the American Academy of Dermatology. 2001;45(1):109–117.
Klassieke publicatie over de indeling van atrofische acnelittekens in ice-pick, boxcar en rolling scars en het belang daarvan voor de behandelkeuze.
Bekijk op PubMed

Ong MWS, Bashir SJ.
Fractional laser resurfacing for acne scars: a review.
British Journal of Dermatology. 2012;166(6):1160–1169.
Review naar fractionele laserbehandeling van acnelittekens, waaronder ablatieve en non-ablatieve fractionele technieken.
Bekijk op PubMed

Cheng X, et al.
Comparison of 1565-nm Nonablative Fractional Laser and 10600-nm Ablative Fractional Laser in the Treatment of Mild to Moderate Atrophic Acne Scars.
Dermatologic Surgery. 2021.
Gerandomiseerde split-face studie waarin een 1565 nm non-ablatieve fractionele laser werd vergeleken met een fractionele CO₂-laser bij milde tot matige atrofische acnelittekens.
Bekijk op PubMed

Ogawa R.
Keloid and hypertrophic scars are the result of chronic inflammation in the reticular dermis.
International Journal of Molecular Sciences. 2017;18(3):606.
Achtergrond over de pathofysiologie van hypertrofische littekens en keloïden en waarom deze wezenlijk verschillen van atrofische littekens.
Bekijk op PubMed

Wetenschappelijk onderzoek naar de behandeling van acnelittekens verschilt onder andere in littekentype, huidtype, gebruikte apparatuur, behandelinstellingen en uitkomstmaten. De verwachte verbetering wordt daarom altijd individueel beoordeeld.