Wie al een tijdje last heeft van acne, komt vroeg of laat de naam Roaccutane tegen. Misschien heeft de huisarts het genoemd, misschien ken je iemand die het heeft gebruikt of ben je zelf op zoek gegaan omdat crèmes en huidverzorging onvoldoende lijken te doen.

Roaccutane is de bekende merknaam van isotretinoïne, een geneesmiddel dat zeer effectief kan zijn bij ernstige acne. Het kan een goede en soms noodzakelijke behandeling zijn. Maar niet iedereen met acne heeft isotretinoïne nodig en niet iedereen wil er direct mee beginnen.

In mijn praktijk krijg ik daarom regelmatig de vraag: kan ik mijn acne ook behandelen zonder Roaccutane? Het antwoord is: soms wel. Maar dat hangt vooral af van het soort acne, de ernst ervan en de kans op littekenvorming. Er bestaat niet één behandeling die voor iedere acne werkt.

Eerst: wat voor acne heb je eigenlijk?

Dat is een vraag die vaak wordt overgeslagen. De ene huid heeft vooral mee-eters en verstoppingen. Bij een andere huid zie je veel rode ontstekingen en puistjes. Soms zitten er diepere, pijnlijke ontstekingen onder de huid. En regelmatig zie ik een combinatie daarvan.

Ook de plek waar de acne zit, hoe lang iemand er al last van heeft en hoe snel er littekens ontstaan, speelt mee. Daarom vind ik het weinig zinvol om alleen naar een lijstje producten of behandelingen te kijken. Eerst moet duidelijk zijn wat er daadwerkelijk in de huid gebeurt.

Bij Medicadermis begin ik daarom met een beoordeling van de huid. Daarna kunnen we bepalen welke aanpak logisch is en, minstens zo belangrijk, wanneer behandeling door de huisarts of dermatoloog verstandiger is.

Wanneer is Roaccutane wel een logische keuze?

Isotretinoïne is geen middel dat we moeten wegzetten als iets wat je vooral zou moeten vermijden. Het heeft juist een belangrijke plaats bij de behandeling van acne. Vooral bij ernstige acne, acne waarbij littekens dreigen te ontstaan of acne die onvoldoende reageert op andere adequate behandelingen, kan isotretinoïne een heel effectieve keuze zijn.

Het middel werkt onder andere sterk op de talgproductie en op processen die een rol spelen bij het ontstaan van acne. Behandeling vindt plaats onder medische begeleiding, omdat isotretinoïne bijwerkingen en belangrijke voorzorgsmaatregelen kent.

Heb je diepe noduli of cysten, ontstaat er snel littekenvorming of wordt de acne ondanks behandeling steeds erger, dan zou ik niet proberen om dit uitsluitend met huidbehandelingen op te lossen. Dan is overleg met huisarts of dermatoloog belangrijk. Maar er bestaat ook een grote groep mensen die daar niet direct onder valt.

Wat kun je doen als je eerst andere mogelijkheden wilt onderzoeken?

Bij mildere tot matige acne kunnen verschillende onderdelen van een huidtherapeutisch behandelplan worden gecombineerd. Welke combinatie ik kies, hangt af van wat ik in de huid zie.

• Uitreinigen bij een huid die vooral verstopt is: Bij mee-eters en gesloten comedonen zit het probleem voor een belangrijk deel in de verstopping van de talgklierfollikels. In zo'n geval kan zorgvuldig uitreinigen onderdeel zijn van de behandeling. Niet om ieder puistje uit te knijpen, maar om bestaande verstoppingen gecontroleerd te verwijderen en de huid vervolgens zo te behandelen dat er minder snel nieuwe ontstaan. Daar hoort vrijwel altijd goede thuisverzorging bij.

• Medische peelings: die kunnen interessant zijn wanneer verstoppingen, een onregelmatige huidstructuur, ontstekingen en restvlekjes door elkaar heen spelen. Ik kies daarbij niet automatisch voor de sterkste peeling. Een acnegevoelige huid kan ook een kwetsbare huidbarrière hebben. Te agressief behandelen kan dan juist extra irritatie en ontsteking geven. Het soort peeling, de sterkte en het interval tussen de behandelingen moeten daarom bij de huid passen.

En IPL bij acne?

Dit is een behandeling waar nog relatief weinig mensen aan denken. Met de Lumenis M22 waarmee ik in mijn praktijk werk, kan ik gebruikmaken van een specifieke acnefilter. Deze filter gebruikt geselecteerde lichtgolflengtes en is ontwikkeld voor de behandeling van inflammatoire acne.

IPL is dus iets anders dan het simpelweg 'wegbranden' van een puistje. Bij geschikte inflammatoire acne kan ik IPL inzetten als onderdeel van een behandeltraject. Dat kan bijvoorbeeld interessant zijn wanneer iemand al een goede huidroutine heeft, maar ontstekingen aanwezig blijven en we willen onderzoeken wat er mogelijk is voordat systemische medicatie aan de orde komt. Daarbij wil ik wel een belangrijke nuance maken: IPL is geen één-op-één vervanging voor isotretinoïne.

Het wetenschappelijke bewijs voor isotretinoïne bij ernstige acne is veel sterker. Voor IPL en andere lichtbehandelingen bij acne bestaat onderzoek met positieve resultaten, maar de bewijskracht is beperkter en de behandeling is niet voor iedere vorm van acne geschikt.

Dat onderscheid vind ik belangrijk. Ik gebruik IPL omdat het bij de juiste huid een interessante behandeloptie kan zijn, niet omdat ik wil beweren dat lichttherapie hetzelfde kan als medicatie. Meer weten? → [Lees IPL bij acne: hoe werkt een lichtbehandeling tegen inflammatoire acne?]

De thuisbehandeling is minstens zo belangrijk

Een behandeling in de praktijk duurt misschien een uur. De rest van de weken verzorg je de huid zelf. Daarom kijk ik ook naar wat iemand thuis gebruikt. Meer is bij acne zeker niet altijd beter. Ik zie regelmatig huiden waarop verschillende zuren, scrubs, benzoylperoxide, retinoïden en uitdrogende producten tegelijk worden gebruikt. De gedachte is begrijpelijk: als iets tegen acne werkt, zal méér waarschijnlijk beter werken. Een geïrriteerde huidbarrière kan de behandeling juist ingewikkelder maken.

Ik adviseer daarom liever een kleine routine met producten die een duidelijke functie hebben. Welke producten dat zijn, hangt opnieuw af van de huid. Een vette, sterk verstopte huid vraagt iets anders dan een huid die ontstoken én gevoelig is.

Wat als de acne rustiger wordt, maar de vlekjes blijven?

Dit is eigenlijk de volgende fase van het behandeltraject. Na een ontsteking kan een rode of bruine plek achterblijven. Veel mensen noemen deze plekjes acnelittekens, maar dat zijn ze niet altijd. Rode restplekjes, pigment en echte littekens vragen namelijk om verschillende behandelingen. Daarom heeft het weinig zin om direct met een 'littekenbehandeling' te beginnen zonder eerst vast te stellen wat je precies ziet. Heb je vooral rode of bruine plekjes? → [Lees: Rode en bruine vlekjes na acne - zijn het eigenlijk littekens?]

En als er wel echte acnelittekens zijn?

Bij echte acnelittekens is de structuur van de huid veranderd. Denk bijvoorbeeld aan putjes die ook zichtbaar blijven wanneer de roodheid verdwenen is. Dan zijn we een stap verder in de acne journey. Mijn eerste prioriteit is meestal om nieuwe ontstekingen voldoende onder controle te krijgen. Anders behandelen we bestaande littekens terwijl er tegelijkertijd nieuwe kunnen ontstaan.

Wanneer de actieve acne voldoende rustig is, kunnen we kijken naar de huidstructuur. Bij geschikte atrofische acnelittekens kan ik onder andere ResurFX, de non-ablatieve fractionele 1540 nm laser van de Lumenis M22, inzetten om gecontroleerde huidvernieuwing te stimuleren. Dat is dus een heel andere behandeling dan de IPL-behandeling die ik bij actieve inflammatoire acne kan gebruiken. Meer hierover → [Lees: Acnelittekens behandelen - putjes, verdiepte en verheven littekens]

Acne behandelen is vaak een traject, geen losse behandeling

Dat is misschien wel het belangrijkste punt. Iemand kan beginnen met een huid vol verstoppingen en ontstekingen. Eerst werken we aan het rustiger krijgen van de actieve acne. Daarbij kunnen thuisproducten, uitreinigen, een peeling of in bepaalde gevallen IPL worden ingezet. Wanneer de ontstekingen verminderen, kan de aandacht verschuiven naar rode of bruine restplekjes.

En pas daarna kan blijken dat er ook veranderingen in de huidstructuur zijn waarvoor bijvoorbeeld een fractionele laserbehandeling interessant is. Dat betekent niet dat iedereen al deze behandelingen nodig heeft. Integendeel. Het behandelplan hoort mee te veranderen met de huid. Meer hierover → [Lees: acnebehandeling bij Medicadermis]

Twijfel je over Roaccutane?

Als je isotretinoïne overweegt maar eerst wilt weten welke andere mogelijkheden er voor jouw huid zijn, kunnen we daar tijdens een eerste kennismaking naar kijken. Ik beoordeel welke vorm van acne je hebt, wat je op dit moment gebruikt en wat je eventueel al geprobeerd hebt. Vervolgens bespreek ik welke huidtherapeutische mogelijkheden ik zinvol vind. En als ik denk dat jouw acne juist medische beoordeling of behandeling nodig heeft, zal ik dat ook zeggen.